 |
| Hamid Tuah |
Pendahuluan
Kisah Hamid Tuah di Sabak Bernam merupakan sebahagian daripada sejarah perjuangan golongan petani dan rakyat miskin di Selangor pada era selepas kemerdekaan. Beliau dikenali sebagai pemimpin petani yang memperjuangkan peluang mendapatkan tanah untuk didiami dan diusahakan oleh golongan yang tidak mempunyai tanah sendiri.
Antara peristiwa penting yang menghubungkan nama Hamid Tuah dengan daerah Sabak Bernam ialah pembukaan tanah di Merbau Berdarah pada 31 Ogos 1969, bersama sekumpulan besar petani. Maklumat ini direkodkan dalam bahan terbitan lama yang memuatkan wawancara Hamid Tuah.
Untuk menghuraikan kisah ini dengan bertanggungjawab, kita perlu menggabungkan bahan akhbar lama, rekod Parlimen, catatan sejarah gerakan petani dan sumber berkaitan perjuangan beliau. Peristiwa yang mempunyai rekod bertulis juga perlu dibezakan daripada cerita lisan yang belum dapat disahkan.
Siapakah Hamid Tuah?
Abdul Hamid Tuah (1919–1997) ialah seorang pemimpin petani yang terkenal kerana membantu golongan miskin mendapatkan tanah untuk kediaman dan pertanian. Beliau berasal dari Langkat, Sumatera Utara, sebelum terlibat dalam perjuangan masyarakat desa di Selangor. Namanya muncul dalam laporan akhbar sejak penghujung 1950-an hingga akhir 1960-an, khususnya berkaitan penerokaan tanah dan tindakan kerajaan terhadap petani.
Pada zaman tersebut, memiliki tanah merupakan perkara yang amat penting bagi keluarga petani. Tanah bukan sekadar harta, tetapi menjadi sumber makanan, pendapatan dan tempat membina kehidupan keluarga.
Hamid Tuah tampil membantu masyarakat yang tidak mempunyai tanah. Namun, pendekatan penerokaan tanah yang dipimpinnya turut mencetuskan pertikaian dengan pihak berkuasa kerana tanah yang diterokai termasuk tanah kerajaan yang belum diberikan hak milik.
Merbau Berdarah, Sabak Bernam — peristiwa utama tahun 1969
Peristiwa yang paling penting dalam menghubungkan Hamid Tuah dengan Sabak Bernam berlaku pada tahun 1969. Menurut wawancara Hamid Tuah yang diterbitkan dalam majalah Nadi Insan pada Oktober 1982, beliau menyatakan bahawa pada 31 Ogos 1969, beliau membuka tanah di Merbau Berdarah, dalam daerah Sabak Bernam, bersama kira-kira 1,000 orang petani. Beberapa hari kemudian, beliau dan beberapa orang pembantunya ditahan. Beliau turut menyatakan bahawa selepas 60 hari, beliau dipindahkan ke kem tahanan di Muar.
Rekod akhbar lama turut mengesahkan berlakunya gerakan penerokaan tanah di kawasan tersebut.
Bukti daripada akhbar lama
5 September 1969 — Berita Harian
Akhbar tersebut menyiarkan laporan bertajuk “Hamid Tuah kena berkas kali kelima”. Laporan itu menyebut penahanan beliau selepas mengetuai kira-kira 1,000 orang meneroka tanah kerajaan seluas 1,500 ekar di Merbau Berdarah, Sabak Bernam.
Sumber: [Berita Harian, 5 September 1969 — arkib akhbar digital](https://eresources.nlb.gov.sg/.../beritaharian19690905-1...)
3 September 1969 — Berita Harian
Satu lagi laporan bertajuk “Tindakan baru Hamid Tuah: Harun tunggu arahan Mageran” menyebut penerokaan tanah kerajaan di Binjai Patah, berhampiran Sabak Bernam, yang dibawa untuk perhatian Majlis Gerakan Negeri Selangor.
Sumber: [Berita Harian, 3 September 1969 — arkib akhbar digital](https://eresources.nlb.gov.sg/.../beritaharian19690903-1...)
13 September 1969 — Berita Harian
Laporan bertajuk “Soal pengikut-pengikut Hamid Tuah dibawa dalam sidang J-Kuasa Gerakan Negeri” menyebut tindakan merobohkan 60 buah bangsal yang dibina oleh pengikut Hamid Tuah di tanah kerajaan di Binjai Patah, Sabak Bernam.
Sumber: [Berita Harian, 13 September 1969 — arkib akhbar digital](https://eresources.nlb.gov.sg/.../beritaharian19690913-1...)
Apakah yang berlaku di Merbau Berdarah?
Berdasarkan gabungan sumber tersebut, beberapa perkara dapat dirumuskan:
* Sekumpulan besar petani menyertai gerakan membuka tanah untuk petempatan dan pertanian.
* Tanah yang diterokai dilaporkan sebagai tanah kerajaan.
* Hamid Tuah dan beberapa orang pembantunya ditahan oleh pihak berkuasa.
* Petempatan yang didirikan oleh pengikutnya turut menjadi subjek tindakan kerajaan.
Sumber-sumber tersebut menunjukkan bahawa gerakan penerokaan tanah yang dikaitkan dengan Hamid Tuah memang berlaku di daerah Sabak Bernam pada tahun 1969.
Mengapa Hamid Tuah memperjuangkan tanah?
Perjuangan Hamid Tuah tidak bermula di Sabak Bernam sahaja. Sebelum tahun 1969, beliau sudah terlibat dalam beberapa gerakan yang berkaitan dengan tanah di Selangor.
1960 — Sungai Sireh, Tanjung Karang
Akhbar Berita Harian bertarikh 19 November 1960 melaporkan bahawa lebih 200 orang penduduk terlibat dalam gerakan membuka tanah. Penduduk mendakwa tanah tersebut telah lama didiami dan membantah tindakan terhadap pemimpin mereka, Hamid Tuah. Laporan itu turut menyebut rancangan piket dan ancaman mogok lapar bagi menuntut pembebasannya.
1967 — Teluk Gong, Klang
Hamid Tuah mengetuai gerakan penerokaan tanah yang melibatkan ratusan petani. Peristiwa itu menarik perhatian mahasiswa Universiti Malaya, yang mengadakan perhimpunan solidariti dan mengumpulkan bantuan untuk keluarga peneroka yang ditahan.
1969 — Merbau Berdarah dan Binjai Patah
Perjuangan berkaitan tanah muncul semula di Sabak Bernam. Laporan akhbar pada September 1969 merekodkan penerokaan tanah kerajaan, penahanan Hamid Tuah dan tindakan terhadap bangsal yang dibina oleh para peneroka.
Peristiwa-peristiwa ini memperlihatkan satu persoalan sosial yang besar pada zaman itu: bagaimana golongan petani yang tidak memiliki tanah dapat memperoleh sumber untuk menyara keluarga?
Dari sudut masyarakat, perjuangan tersebut berkait dengan kemiskinan desa, peluang ekonomi dan pemilikan tanah. Dari sudut pentadbiran pula, penerokaan tanpa kelulusan menimbulkan isu undang-undang, pengurusan tanah kerajaan dan ketenteraman awam.
Kedua-dua sudut ini perlu difahami untuk mendapatkan gambaran sejarah yang lebih seimbang.
Penahanan Hamid Tuah dan suasana politik ketika itu
Penahanan Hamid Tuah di Sabak Bernam berlaku ketika negara masih berada dalam suasana politik dan keselamatan yang luar biasa selepas peristiwa 13 Mei 1969. Pada ketika itu, Majlis Gerakan Negara (MAGERAN) memainkan peranan dalam pentadbiran negara. Laporan akhbar pada September 1969 menunjukkan bahawa isu penerokaan tanah di Sabak Bernam dibincangkan pada peringkat pentadbiran negeri.
Dalam wawancara yang diterbitkan pada tahun 1982, Hamid Tuah menyatakan bahawa beliau ditahan di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri (ISA) selepas peristiwa pembukaan tanah di Merbau Berdarah. Beliau menyebut pernah ditempatkan di kem tahanan di Muar dan Batu Gajah serta dibebaskan pada Oktober 1972.
Apakah yang tinggal daripada kisah Hamid Tuah di Sabak Bernam?
Hari ini, kisah Hamid Tuah wajar dikaji sebagai sebahagian daripada sejarah sosial daerah Sabak Bernam, khususnya sejarah masyarakat petani dan pembukaan tanah pada penghujung 1960-an.
Untuk meneliti kisah ini dengan lebih mendalam, terdapat empat jenis bahan lama yang sangat berguna:
1. Akhbar lama tahun 1969
Laporan Berita Harian bertarikh 3, 5 dan 13 September 1969 merupakan titik permulaan yang baik untuk menyusun kronologi peristiwa di Merbau Berdarah dan Binjai Patah.
[Arkib Berita Harian 1969](https://eresources.nlb.gov.sg/.../beritaharian19690905-1...)
2. Wawancara Hamid Tuah tahun 1982
Bahan Nadi Insan memberikan keterangan orang pertama tentang pembukaan tanah di Merbau Berdarah dan pengalaman penahanan beliau.
[Baca dokumen Nadi Insan](https://pusatsejarahrakyat.org/.../Nadi-Insan-42-1982-10...)
3. Rekod Parlimen
Penyata rasmi Dewan Rakyat bertarikh 15 November 1967 mengandungi pertanyaan wakil Sabak Bernam mengenai demonstrasi mahasiswa berhubung penahanan Hamid Tuah. Ini membantu memahami bagaimana isu tersebut dibincangkan pada peringkat kebangsaan.
[Baca Penyata Rasmi Parlimen](https://repositori.parlimen.gov.my/.../18/DR-15111967.pdf...)
4. Ingatan penduduk lama dan rekod tanah
Temu bual penduduk yang pernah tinggal di Merbau Berdarah atau Binjai Patah, gambar keluarga, surat lama, geran tanah dan dokumen pejabat tanah boleh membantu menentukan lokasi sebenar, identiti peneroka dan kesan peristiwa terhadap kehidupan mereka.
Kesimpulan
Kisah Hamid Tuah di Sabak Bernam ialah kisah tentang tanah, kemiskinan desa dan pertentangan antara tuntutan kehidupan rakyat dengan undang-undang pemilikan tanah.Peristiwa Merbau Berdarah pada tahun 1969, yang turut muncul dalam laporan akhbar mengenai Binjai Patah, menjadi bukti penting bahawa daerah Sabak Bernam pernah menjadi lokasi gerakan penerokaan tanah yang melibatkan ratusan hingga kira-kira seribu petani.
Sejarah ini tidak seharusnya dinilai berdasarkan satu label sahaja. Hamid Tuah boleh dikaji sebagai pemimpin gerakan petani, manakala tindakan penerokaan tanah dan tindak balas pihak berkuasa perlu difahami berdasarkan rekod sejarah yang tersedia. Yang paling penting, kisah ini wajar dipelihara supaya generasi muda Sabak Bernam mengetahui bahawa sejarah daerah mereka bukan sahaja tentang sawah padi, nelayan dan pembukaan kampung, tetapi juga tentang perjuangan masyarakat mendapatkan tempat untuk membina kehidupan.
#sejarahSabakBernam
